Pobudzenie i hamowanie w korze mózgowej

Choroby » Pobudzenie i hamowanie w korze mózgowej

Pobudzenie i hamowanie w korze mózgowej ulega najpierw ¡radiacji, czyli promieniowaniu, a następnie koncentracji na pewnym ograniczonym miejscu. Pobudzenie lub hamowanie w korze mózgowej jako stany czynne mogą wywołać indukcję, tj. zjawisko, w którym stan pobudzenia lub hamowania powoduje przeciwstawny proces w sąsiednich ośrodkach. Stan pobudzenia w otoczeniu części mózgu objętej hamowaniem nazywamy indukcją dodatnią, stan hamowania pewnych ośrodków przez pobudzenie sąsiednich - indukcją ujemną. Klasycznymi przykładami indukcji ujemnej może być zatrzymanie oddechu lub zaniemówienie na skutek silnego wzruszenia. W tych wypadkach drogą indukcji hamowanie przenosi się na ośrodek oddechowy lub ośrodek mowy i stąd zahamowanie ich czynności.

Hamowanie ma duże znaczenie ochronne dla samego układu nerwowego, chroniąc go przed wyczerpaniem. Jeżeli bodziec przekroczy pewną siłę pobudzenia, przekraczając granicę wytrzymałości, zaczyna on działać hamująco, chroniąc komórki nerwowe przed wyczerpaniem. Pewnym rodzajem ochronnego hamowania kory mózgowej jest sen. Dotąd rozpatrywane pojęcia hamowania miały tylko lokalnie ograniczony zakres ną korę mózgową. W przypadku snu hamowanie ochronne rozszerza się niejako drogą promieniowania na całą korę oraz częściowo na ośrodki pod- korowe. Monotonne podniety o słabym natężeniu wywołują indukcję ujemną równoczesną, co powoduje sen, przy czym ośrodek przyjmujący te podniety jest w stanie czuwania. Wskutek tego np. młynarz budzi się, gdy młyn staje, lub podróżny, kiedy pociąg się zatrzymuje. Silne podniety wywołują iradiację, która zapobiega senności. Zanikanie pobudzenia w korze z powodu wyłączenia wszelkich bodźców dokorowych (wy-łączenie wszelkich zmysłów) powoduje w rezultacie sen, nazywany snem biernym.

Z drugiej strony wielu autorów uważa jednak, że sen jest wywołany pobudzeniem specjalnego wegetatywnego ośrodka snu. Zwierzęta pozbawione kory mózgowej utrzymują mimo wszystko jeszcze pewien rytm zachowania się, przypominający okresy czuwania i snu. Tak samo spostrzeżenia nad epidemicznym śpiączkowym zapaleniem mózgu (ence- phalitis lethargica-Economo) wskazują na istnienie u człowieka specjalnego ośrodka snu. Wreszcie Hess w doświadczeniach na zwierzętach, u których drażnił prądem elektrycznym pewne odcinki wzgórza wzrokowego (thalamus opticus), a zwłaszcza okolicy ,,massa intermedia", uzyskał natychmiastowy efekt w postaci snu, nie różniącego się niczym od zwykłego fizjologicznego snu.

W tym ujęciu sen byłby regulowany na drodze pobudzenia odpowiedniego ośrodka wegetatywnego, który wpływałby na drogach kojarzeniowych na cały ośrodkowy układ nerwowy hamująco. Fizjologiczny mechanizm pobudzania tego ośrodka polega prawdopodobnie na pojawieniu się z chwilą „zmęczenia się" ośrodkowego układu nerwowego jakichś bodźców parasympatykotonicznych, które drażniąc ośrodek snu na drodze odruchowej wywołują sen i tym samym przyczyniają się do przywrócenia energetycznego stanu wyjściowego mózgu, co umożliwia znowu jego prawidłową czynność. Z tym łączy się zagadnienie, jakiego rodzaju substancje mogą powstać w mózgu z chwilą jego „zmęczenia się". Na to, niestety, nie potrafimy jeszcze obecnie dać odpowiedzi. Z drugiej strony bodźce sympatykotoniczne mają działanie odwrotne. Bodźce te niejako usuwają stan „zmęczenia" mózgu, powodując na drodze nerwowej pewne reakcje odnowy substancji nerwowej i tym samym znoszą podrażnienie ośrodka snu.